Ana içeriğe atla

Kayıtlar

Rusiyanın İslam “sevgisi” barədə

Moskvada tarixi Mərkəzi Məscidin açılışı və ardınca Rusiya Prezidenti Vladimir Putunun İslam dini barədə övgü dolu nitqi, bütün dünya mediasında müzakirə predmetinə çevrilməkdədir. Avropanın öz qapılarını Yaxın Şərqdən gələn köçkünlərin üzünə bağladığı və ya buna hər cür üsullardan istifadə etməklə cəhd göstərməsinin fonunda rus prezidentinin bu çıxışı başqa cür qarşılanmaya bilməzdi də. Bu çıxış istər daxili (Rusiya müsəlmanları) istərsə də xarici auditoriya (Yaxın Şərq və Qərb) üçün hesablanmış uğurlu nitq idi. Həm bu, həm də “rusların Suriya macəraları”, soyuq şimal ölkəsinin öz maraqlarını isti şərqdə kimsəyə güzəştə getmək niyyətində olmadığını ortaya qoymuş oldu. Bəlkə də bütün bu olanlar, 1991-ci il Sovet İmperiyasının çöküşündən sonra Rusiyanın Yaxın Şərq və İslam sivilizasiyasına yönəlik açıq şəkildə ilk demarşı idi. 

İranın qayıdışı

17.06.2015 Vyanada əldə edilən razılaşma yeni bir düzənin təməllərinin atılması idi. Mübaliğəsiz demək olar ki, Yaxın Şərq başda olmaqla bütün dünya İranın beynəlxalq sistemə dönüşünə şahidlk etməkdədir. Həm ABŞ prezidenti Barak Obama, həm İranlı həmkarı Həsən Ruhani verdikləri açıqlamalarla üstüörtülü şəkildə işbirliyinə eyham vurdular. Əslində bu açıqlamaların ardınca dərhal iqtisadi sahədə ciddi əməkdaşlığın başlayacağını ehtimal etmək sadəlövhlük olardı. Lakin bundan əvvəlki təhlillərimizdə də qeyd etdiyimiz kimi, əldə edilən razılaşma orta və uzaq gələcəkdə birgə atılacaq son dərəcə önəmli siyasi və iqtisadi addımların müjdəçisidir. İran böyek neft-qaz ixracatçısı olaraq dünya bazarına (əsasən də, Avropa) çıxış əldə etməklə ciddi iqtisadi gücə çevrilə bilər. 

Seçkidən sonrakı yeni Türkiyə

Türkiyədə keçirilən parlanment seçkiləri arxada qalsa da, özü ilə elə bir nəticələr gətirdi ki, bu qardaş ölkənin sabahına ciddi şəkildə təsir edə biləcək gücdədir. Hakim Ədalət və Qalxınma Partiyası ümumi nəticələrə görə digər rəqiblərini yenə də böyük səs çoxluğu ilə üstələsəı də, son 13 ildə ilk dəfə olaraq seçkilərdə təkbaşına iqtidar ola bilmək üçün kifayət edəcək qədər səs toplaya bilmədi. Nəticədə Türkiyədə mümkün ola biləcək koalisiya ssenariləri işə düşməkdədir. Lakin bu ssenarilərə keçməzdən əvvəl nəticələrin nədən belə olduğuna bir nəzər yetirək.

Türkiyədə parlament seçkiləri: mümkün olan ssenarilər

İyun ayının 7-də Türkiyədə keçirilən parlament seçkiləri, əslində qardaş ölkənin gələcəyini təyin edəcək əhəmiyyətə malik bir gücdədir. Sandıqdan çıxacaq səslər nəticəsində Türkiyənin hansı yolla davam edəcəyi bəlli olacaq. Belə ki, bu seçkinin nəticəsi eyni zamanda Türkiyənin yeni konstitusiya və dövlət idarəçilik sisteminə keçidini müəyyənləşdirəcək. 2002-ci ildən başlayaraq keçirilən bütün seçkilərdə davamlı olaraq iqtidarını və səslərini qorumağa müvəffəq olmuş AKP bu seçkiləri də qazanacağı və tək partiya hökuməti quracağı təqdirdə Türkiyənin yeni konstitusiyası və prezident idarəçilik sisteminə keçidi baş verəcək. Məhz bu səbəbdən də Türkiyədə gərgin seçki kompaniyası davam etməkdədir. 

Lozannada müzakirə var, razılaşma yox

Bir neçə gün əvvəl Lozannada İranla “5+1” ölkələrinin əldə etdiyi razılaşmanın geninə boluna şərh edildiyini nəzərə alsaq, əslində bu mövzu üzərində xüsusilə durmağa bəlkə də ehtiyac qalmazdı. Lakin yazılan ve verilən şərhlərin əslində olanlardan daha çox görünənləri təqdim etməsinə yönəlik olması, mövzunun bir daha nəzərdə keçirilməsinə böyük ehtiyac yaratmaqdadır. Lozanna anlaşmasına əsasən İran mövcud nüvə mərkəzlərinin fəaliyyətini davam etdirəcək, sadəcə anlaşmada qeyd olunan müddəalara əsasən 10-15 il ərzində nüvə təsisatları dinc məqsədli nüvə enerjisi istehsal edəcək və ya tədqiqat mərkəzi kimi fəaliyyətini davam etdirəcək. Bunun qarşılığında isə İran mərhələli şəkildə uzun müddətdir ki, məruz qaldığı ağır embarqo və sanksiyalardan azad olacaq. 

Yəməndə Ərəb-İran savaşı

Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələrin fonunda mövqelərini kifayət qədər gücləndirməyə müvəffəq olmuş İran, ABŞ-la münasibətlərində son zamanlar müşayət olunan istiləşmə, Əsədin İŞİD faktoru səbəbi ilə arxa plana keçərək öz mövqelərini daha da möhkəmləndirməsi, eləcə də Qərbin başının Rusiyaya qarışdığı bir dönəmdə fürsətdən maksimum yararlanmaq qərarına gəldi. Və müntəzəm olaraq Yəmənin daxilində aktivləşdirilən “Husilər” faktorundan bəhrələnərək ərəblərin içinə doğru irəliləməyə cəhd göstərməkdədir. 

8 mart, Klara Setkin və Purim

09.03.2010 XX əsr bizə təkcə ziddiyyətlərlə dopdolu siyasi tarix və 70 illik kommunist istibdadı bəxş etmədi. Bu əsr eyni zamanda bizlərə qondarma bayramlar bəxş etməyi ilə də yadda qaldı. Yeni bayramlara alışan, alışdırılan bizlər, özümüz də bilmədən milli kimliyimizdən uzaqlaşmağa doğru üz tutduq. Yeni li bayramımız milad bayramı, analarımızın bayramı 8 mart, sevənlərimizinki isə 14 fevrallar oldu. Ülvi hisslər, təmiz münasibətlər, tarixi ləkəli, hətta qaranlıq olan bu «bayramlar»la qeyd edilməyə başlandı. Həmin «bayram»ların mahiyyətini, gerçək tarixini bilmədən, hisslərimizi, sevgimizi onlarla çulğalaşdırdıq…  Bu bayramları qeyd edə-edə yaddaşımızı itirməklə qalmadıq, həm də özgələşdik, eyni zamanda “bayramları” qəbul etməyən, onlara qarşı çıxanlara «geridəqalmış» ayaması yaraşdırdıq. Və yaddaşsızlaşdıq…